- Ayın Portresi -

MELİH CEVDET ANDAY (1915 - 2002)
Tarih :18.04.2007

 


Türk şair, romancı ve deneme yazarı. Çağdaş Türk şiirinin önde gelen temsilcilerindendir. İstanbul da doğdu. Babası avukattı. 1931 de Kadıköy Ortaokulu nu, 1936 da Ankara Gazi Lisesi ni bitirdi. Önce Ankara Hukuk Fakültesi ne, sonra Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi ne girdiyse de, devam etmedi. 1938 yılında sosyoloji öğrenimini için Belçika ya gitti. Burada kısa bir süre kaldıktan sonra, II. Dünya Savaşı nedeniyle yurda döndü. 1942 den başlayarak Ankara da Milli Eğitim Bakanlığı Yayın Müdürlüğü nde danışmanlık, Ankara Kitaplığı nda memurluk ve gazetecilik yaptı. 1951 de İstanbul da Akşam gazetesinde çalışmaya başladı. Tercüman, Büyük Gazete, Tanin ve Cumhuriyet gazetelerinde fıkra yazarlığı, sanat sayfası yöneticiliği yaptı, denemeler yazdı. 1954 ten başlayarak İstanbul Belediye Konservatuvarı Tiyatro bölümünde fonetik-diksiyon öğretmenliği yaptı, buradan 1977 yılında emekli oldu. 1964-1969 yılları arasında TRT Yönetim Kurulu nda çalıştı. 1979 da UNESCO Genel Merkezi kültür müşaviri olarak Paris e gitti. Hükümet değişince geri çağrıldı. 1983 yılında Cumhuriyet gazetesinde haftalık denemelerini sürdürmekteydi. Melih Cevdet Anday, önce Mikado nun Çöpleri adlı oyunuyla 1967-1968 İlhan İskender Armağanı nı aldı. Arkasından, Gizli Emir adlı romanıyla TRT 1970 Sanat Ödülleri Roman Armağanı nı kazandı. Bunu Tarjel Vesaas dan çevirdiği Buz Sarayı romanıyla TDK 1973 Çeviri Ödülü izledi. Teknenin Ölümü adlı şiir kitabıyla 1976 Yeditepe Şiir Aramağanı nı, Sözcükler adlı kitabıyla da 1978 Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü nü, Ölümsüzlük Ardında Gılgamış la da 1981 İş Bankası Ödülü nü aldı. Melih Cevdet Anday şiire lise sıralarında başladı. Gazi Lisesi nden arkadaşları Orhan Veli ve Oktay Rıfat la birlikte ilk şiir denemelerini bu yıllarda yaptı. Daha sonraları "Garip" hareketi çevresinde oluşacak beraberliklerinin temeli böylece atılmış oldu. Daha lise öğrencisiyken Sesimiz adlı duvar gazetesinde edebiyata ilgileri iyice belirmişti. Anday ın ilk şiiri 1936 yılında Varlık ta yayımlanan "Ukte" oldu. Aynı dergide bir iki yıl yer alan ve dönemin egemen şiir tutumuna öykünen şiirlerinden sonra, 1938 den başlayarak ölçü ve uyak kurallarına boyun eğmeyen şiirlerini yayımlamaya başladı. Varlık dergisinde birlikte yaptıkları bir çıkışla, Orhan Veli, Oktay Rıfat ve Melih Cevdet Türk şiirine yeni bir anlayış getirdiler. Kentte yaşayan küçük insanların sorunlarını lirizme, ahenge, sese sırt çeviren bir sadelik içinde ele alıyor, şiire girmez denilen konulara, sözcüklere özellikle ağırlık veriyorlardı. Yaptıkları denemeler edebiyat çevrelerinde büyük ilgiyle karşılandı, tartışmalara yol açtı. 1941 de çıkardıkları Garip adlı kitapta Orhan Veli nin imzasıyla bu yeni anlayışın temel ilkeleri şöyle açıklandı: "Şiir, bütün özelliği edasında olan bir söz sanatıdır." Bu yazıda, ölçü ve uyak sınırlamalarını kırmak, şairanelikten kurtulmak, halkın beğenisini arayıp bulmak, klasik biçimlere başvurmamak, dize düşkünlüğünden kurtulup şiirde bütünlüğe yönelmek gibi ilkeler öneriliyordu. Garip hem büyük bir ilgi ve sevgi yarattı, hem de yergiye, hatta alaylara konu oldu. Ancak Türk şiirinin genel çizgisi içinde, geleceğe uzanacak bir atılım yapılmış, şiiri kuşatan kimi kısıtlamalar sökülüp atılmıştı. Melih Cevdet Anday ın bu dönemde, Garipçiler in hep birlikte karşı çıktıkları şairaneliğe yatkın yönlerini bütünüyle örtmediği gözlenir. Garip ten beş yıl sonra çıkardığı Rahatı Kaçan Ağaç ta toplumda gördüğü yoksulluk, haksızlık gibi olgulara ince bir yergiyle karşı çıkarken, bir yandan da uyak kullanarak geleneksel Türk şiiriyle uzak bağlar kurmaktan çekinmez. Anday, 1947-1949 döneminde yayımladıkları Yaprak dergisindeki şiirlerinden oluşan Telgrafhane adlı kitabında toplumsal sorunlara bağlı konuları işlemeye daha da ağırlık verir. Bu şiirlerde dil alabildiğine yalınlaşmış, büyük kent insanının günlük konuşmalarındaki kimi deyimlerden bol bol yararlanılmıştır. Ölçü, uyak, "Garip" şiirinde dışlanan söz sanatları da yeniden şiir kurmakta yararlanılan öğeler arasına girmiştir. Bu dönemin en başarılı şiirlerinden biri olan "Tohum"da ölçü ile uyağa büyük önem verilir. Ayrıca, bütün şiir yarı gizli bir simgeyi yüklenir. 1956 yılında yayımlanan Yanyana daki şiirlerin bu doğrultuda ilerlediği görülür. Şiire geleneksel biçimler ağırlıkla girmiş, şiir dokusuna uyaklar egemen olmuştur. Alay, ince yergi, lirizm, coşku yan yanadır. Kullanılan sözcüklerde de bir değişme göze çarpar. Önceki dönemin ağaç, deniz, bitki vb. somutluklarının yanı sıra, çağ, dünya, yeryüzü, doğa gibi soyut kavramlar kullanılmaya başlanmıştır. Şair artık belirli düşünceler üzerine araştırma yaparken, biçimin kusursuzluğuna iyiden iyiye özen göstermektedir. Süregiden bu değişim üzerine düşünürken, "Garip" anlayışının 1950-1955 döneminde, özellikle şiire yeni başlayanlar arasında olağanüstü yaygın bir etkisi olduğunu, bir zamanların yeniliğinin artık iyice eskitildiğini de gözönünde tutmak gerekir. Gerçekten de dönemin dergi sayfaları bu şiirin kötü kopyalarıyla dolmuş, şiir giderek yalnızca küçük olayların basit bir dille aktarıldığı, bütün gücü az sayıdaki dizelerin içine sıktırılmış küçük bir buluşta olan bir tür haline gelmişti. Bütünüyle birbirine benzeyen bu şiirlerin altında imza olmasa, kimin yazdığını çıkarmak nerdeyse olanaksızdı. Melih Cevdet Anday, son kitabının üzerinden uzunca bir zaman geçtikten sonra, 1963 de Kolları Bağlı Odysseus u yayımladığında edebiyat çevrelerinde belirgin bir şaşkınlık görüldü. Daha öncenin açık, anlamını kolay ileten, tadına kolay varılan şiirinin yerini, konusunu mitolojiden alan, kapalı, tadına güç varılan bir şiir almıştı. İnsanoğlunun doğa karşısında gelişimini, "Neredeyiz? Nereden geliyoruz? Bütün müyüz, parça mıyız?" gibi zamana bağlı olmayan sorularla irdeleyen "zamansız" bir şiir. Kolları Bağlı Odysseus ve ardından gelen Göçebe Denizin Üstünde ile Teknenin Ölümü bir arada düşünüldüğünde, Anday ın toplumsal sorunları aktarma ve uyarma gibi daha önce şiirinde yer alan kimi görevleri düzyazıya aktarıp, salt düşünsel bir şiire ulaşmak istediği görülür. Gerçekten de, 1960 sonrasında hem Türkiye genelinde, hem Türk şiir ortamında çok şey değişmiş, daha önceleri şiirin sözcülük etmeye çabaladığı kimi konular başka uzmanlık dalları tarafından gündeme getirilip tartışılmaya başlanmıştır. Anday ın kendisi de deneme ve makaleleriyle bu tartışmalara katılabilmekte, görüşlerini bildirebilmektedir. Öte yandan şiirinin bünyesine uymayan konuları, insanlararası durumları 1965 ten sonra yayımlanmaya başlandığı romanlarında ele alabilmekte, oyunlarında çağdaş insanın yerleşik değerlerle ve düzenle çatışmasını irdeyebilmektedir. Böylelikle şiir artık kimi görüşleri aktarmak ve yaymak yerine; yaşam, doğa, dünya, tarihsellik gibi felsefenin yüzyıllar boyu uğraştığı konularda yoğunlaşmak olanağını yakalamıştır. Felsefeye bile öncülük edebilecek, biçim yönünden kusursuz, anlam yönünden okudukça derinleşen bir şiire ulaşılmıştır. Anday ın şairliği, tüm şiirlerinin derlendiği Sözcükler de de görülebileceği gibi durmadan gelişmiş sürekli bir gelişme göstermiştir. Yapıtları Rusça, Fransızca, İngilizce, Bulgarca, Yunanca ya, Sırp ve Polonya dillerine çevrilmiş. UNESCO nun Courrier dergisi 1971 yılında onu Cervantes, Dante, Tolstoy, Unamuno, Seferis ve Kawabata düzeyinde bir edebiyat adamı olarak gördüğünü açıklamıştır.


 

 

Hazırlayan :
Editör / editor@balkanpostasi.net
Bu portre 1443 kez okundu.

Duyurular
Anketimize Katılın
Bulgaristan da Türklerin sesini ve siyasi çalışmalarını duyurmak amacıyla Türkçe bir gazete çıkarılmalı mıdır?
Bu ankete 834 kisi katildi.
Evet   96%
Hayır   3%

Arama
     
Dost Siteler
 Kosova Prizrenliler Kültür ve Yardımlaşma Derneği
 
 Balkan Göçmenleri Kültür ve Dayanışma Derneği
 
 Rodop Rüzgarı Gazetesi
 
 Makedonya Üsküp Köprü Derneği
 
 Makedonya Türklerini Tanıtan Site
 
 Kırcaali Ömer Lütfi Kültür Derneği
 
 Balkan Türkleri Forumu
 
 Balkanlar.Net
 
 Müdafaa-i Milliye
 
 Mihenk Dergisi
 
 Türkiye Arnavutlarının Sesi
 
 Yeni Dönem Haber Ajansı
 
 Yeni Dönem Kosova Türk Medyası
 
 Jable Dizayn Tasarım ve Programlama
 
 Yeni Balkan Gazetesi
 
 Bandırma Balkan Göçmenleri Kültür ve Dayanışma Derneği
 
 www.turkgundem.org
 
 Balkan Pazar
 
 Kırım Tatar Aylık internet dergisi
 
 Balkan Türkoloji Araştırmaları Merkezi
 
 Türkocağı Ankara Şubesi
 
 Türkocağı
 
 Soydaş Gençlerin Buluşma Adresi
 
 Köprülü Yabulçişta Derneği
 
 Göçmen Alemi
 
 Kosova ve Balkanlar
 
 Trakya Net Haber..
 
 Bulgaristan Türkleri
 
 Güvercin Evi
 
 Pergel Dergisi
 
 Frekans Gazetesi
 
 Kırcaali Haber
 
 Zaman Gazetesi Bulgaristan
 
 Demokrat Gazetesi
 
 Nostalji Saati || Sizlerin Mekanı
 
 www.balkanskidom.com
 
 Türk Arnavut Kardeşliğinin Buluşma Noktası
 
 Balkan Türkleri ve Yörükler
 
 Miredita Türkiye - Arnavut.Com
 
 Radyo Göçmen
 
 Turuncu Gazetesi - Batı Trakya
 
 Kosovaliyiz.Biz---Kosovanın İlk Türkçe Portalı
 
 BizMuhacirler
 
 PortaKalfa*Mubadele Portalı
 
 Göçmenim.Com
 
 Arnavutuz.com
 
 Rumeli Türklerinin Sitesi
 
 Batı Trakya Ögrenci Sitesi
 
 BULTÜRK - Bulgaristan Türkleri Derneği
 
 Trakya Web Portal
 
 Balkanlılar Kültür ve Dayanışma Dernegi
 
 ADEKSAM - Abdülhakim Hikmet Doğan Eğitim Kültür ve Sanat Merkezi
 
 Türkiyedeki Boşnakların Sesi
 
 Bulgaristan Haber
 
 Millet Gazetesi
 
 Yunan Mezalimi
 
 Şahin Köyü
 
 RUMELİ HİSARI PLATFORMU (ruhip)
 
 Radio Balkan
 
 www.bosnasancak.net
 
 DTGB - Balkan Masası
 
 Balkan Araştırmaları Derneği
 
 Hallar Köyü Websitesi
 
Bilgi
Bugün 6/10/2008 , sitemiz toplam 158676 ziyaret almıştır. Aktif ziyaretçi sayımız 10 .

 |  Ana Sayfa   |-
|  Haberler  |-|  Haber Arşivi  |-|   Haber Gönder  |-|  Tartışı-Yorum  |-|  Ayın Portresi  |-|  İletişim  | 
Copyright © - 2005 - Tüm Hakları www.BALKANPOSTASI.net adına saklıdır.
Powered & Designed by Quadrai